साहित्यको साझा चौतारी : नेपाली साहित्यकारका लागि महफिलको अपरिहार्य आवश्यकता

कपन अनलाइन

काठमाण्डौ ,भाद्र २/नबिन कुमार रोकाया
साहित्य केवल शब्दहरूको संयोजन होइन । यो समाजको आत्मा हो । यसले समयको चित्र कोर्छ, पीडालाई स्वर दिन्छ, प्रेमलाई अनुभूतिमा बदल्छ र भविष्यलाई मार्गदर्शन गर्ने चेतना निर्माण गर्छ । तर एउटा साहित्यकार जतिसुकै प्रतिभाशाली भए पनि ऊ सधैं एक्लै अगाडि बढ्न सक्दैन । सिर्जनाको यात्रामा उसलाई संवाद, सहकार्य, समीक्षा, प्रेरणा र आत्मीयताको आवश्यकता पर्छ । यही आवश्यकतालाई पूरा गर्ने साझा चौतारी हो महफिल ।
महफिल भन्नाले केवल औपचारिक कार्यक्रम वा कविगोष्ठीलाई मात्र बुझ्नु हुँदैन । महफिल भनेको विचारहरूको मिलन हो, सिर्जनात्मक ऊर्जाको आदानप्रदान हो, अनुभवी र नवप्रतिभाबीचको सेतु हो । जहाँ कविता सुनिन्छ, कथा जन्मिन्छ, गजल गुन्जिन्छ, आलोचना सभ्य ढंगले स्वीकार गरिन्छ र नयाँ सिर्जनाले आफ्नो पहिलो श्रोता भेट्छ ।
आज नेपाली साहित्य विश्वभर फैलिएको छ । नेपालभित्र मात्र होइन विदेशमा रहेका नेपाली साहित्यकारहरूले पनि उल्लेखनीय सिर्जना गरिरहेका छन् । तर भौगोलिक दूरीका कारण धेरै प्रतिभाहरू एकअर्कासँग जोडिन सकिरहेका छैनन् । यस्तो अवस्थामा नियमित साहित्यिक महफिलहरूले देश–विदेशका स्रष्टाहरूलाई एउटै भावनात्मक सूत्रमा बाँध्न सक्छन् । प्रविधिको विकाससँगै अनलाइन महफिलहरूले यो सम्भावनालाई अझ फराकिलो बनाइदिएका छन् ।
महफिलले साहित्यकारलाई केवल आफ्ना रचना सुनाउने अवसर मात्र दिँदैन । उसलाई सुन्ने संस्कार पनि सिकाउँछ । राम्रो साहित्य सुनेपछि आफ्ना कमजोरीहरू देखिन्छन्, नयाँ शैलीहरू सिकिन्छन् र सिर्जनात्मक दृष्टिकोण फराकिलो बन्छ । स्वस्थ समीक्षा र आत्मीय सुझावले एउटा सामान्य लेखकलाई परिपक्व साहित्यकार बन्न मद्दत पु¥याउँछ ।
नयाँ पुस्ताका साहित्यकारहरूका लागि महफिल झन् महत्वपूर्ण छ । धेरै युवाहरूमा लेख्ने क्षमता हुन्छ तर आत्मविश्वासको अभावले उनीहरू आफ्नो सिर्जना सार्वजनिक गर्न हिच्किचाउँछन् । महफिलले उनीहरूलाई पहिलो मञ्च दिन्छ, पहिलो ताली दिन्छ र पहिलो हौसला दिन्छ । यही हौसलाले भोलिका उत्कृष्ट साहित्यकार जन्माउन सक्छ ।
साहित्यिक महफिलले पुस्तान्तरणको काम पनि गर्छ । वरिष्ठ साहित्यकारहरूको अनुभव र कनिष्ठ पुस्ताको उत्साह एउटै स्थानमा भेटिँदा साहित्यिक परम्परा जीवित रहन्छ । अनुभवले नवीनतालाई दिशा दिन्छ भने नयाँ सोचले परम्परालाई समयानुकूल बनाउँछ । यसरी महफिलले साहित्यको निरन्तरता सुनिश्चित गर्छ ।
आज सामाजिक सञ्जालको युगमा धेरै लेखहरू प्रकाशित भइरहेका छन् । तर सबै सिर्जनाले गुणस्तरको समीक्षा पाउँदैनन् । महफिलमा प्रत्यक्ष वा अनलाइन रूपमा हुने छलफलले सिर्जनालाई परिमार्जन गर्ने अवसर दिन्छ । आलोचना विरोध होइन, सुधारको आधार हो भन्ने संस्कार पनि यस्ता भेटघाटबाट विकसित हुन्छ ।
महफिलले साहित्यकारहरूबीच आत्मीय सम्बन्ध पनि निर्माण गर्छ । एउटै भावनाले जोडिएका मानिसहरूबीच सहकार्य, सम्मान र सहअस्तित्वको भावना बलियो बन्छ । प्रतिस्पर्धाभन्दा सहयात्राको भावना विकास हुँदा साहित्यिक वातावरण अझ स्वस्थ र सिर्जनशील बन्छ ।
आजको आवश्यकता केवल कार्यक्रम गर्ने होइन निरन्तर चलिरहने साहित्यिक अभियान निर्माण गर्ने हो । गाउँदेखि शहरसम्म, विद्यालयदेखि विश्वविद्यालयसम्म, देशदेखि विदेशसम्म साहित्यिक महफिलहरू नियमित रूपमा सञ्चालन हुन सके नेपाली साहित्यले नयाँ उचाइ प्राप्त गर्नेछ। त्यस्ता महफिलहरूमा कविता, गजल, मुक्तक, कथा, निबन्ध, पुस्तक समीक्षा, साहित्यिक बहस र नवप्रतिभा परिचयजस्ता विविध कार्यक्रम समेटिन सकिन्छ ।
हरेक साहित्यिक संस्था, साहित्यप्रेमी समूह र स्रष्टाले महफिललाई आफ्नो साझा अभियान बनाउनुपर्छ । किनकि एउटा साहित्यकारको सफलता व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र होइन, सम्पूर्ण भाषिक र सांस्कृतिक सम्पदाको समृद्धि पनि हो ।
अन्ततः साहित्यको विकास केवल पुस्तक प्रकाशनले मात्र सम्भव हुँदैन । विचारहरूको भेट, सिर्जनाको सम्मान, स्वस्थ संवाद र आत्मीय सहकार्यले मात्र साहित्यलाई जीवित र गतिशील राख्न सक्छ । त्यसैले महफिल कुनै विलासिता होइन, नेपाली साहित्यको वर्तमान र भविष्यका लागि अपरिहार्य आवश्यकता हो । जहाँ शब्दहरू सम्मानित हुन्छन्, सिर्जनाले श्रोता पाउँछ, प्रतिभाले अवसर भेट्छ र साहित्यले नयाँ जीवन प्राप्त गर्छ । यही कारणले प्रत्येक साहित्यकार, प्रत्येक साहित्यिक संस्था र प्रत्येक साहित्यप्रेमीले महफिलको संस्कृति विस्तार गर्न आजैदेखि अग्रसर हुन आवश्यक छ । यही अभियानले नेपाली साहित्यलाई अझ समृद्ध, सशक्त र विश्वव्यापी बनाउने विश्वास गर्न सकिन्छ ।

सहकार्य : कपन बानेश्वर साहित्यिक साप्ताहिक