ओहायो घटना : सभ्यताको मौन विफलता र राज्य–समाजमाथिको कठोर प्रश्न, अञ्जु चालिसे (रूपाञ्जली)

कपन अनलाइन

काठमाडौं ,साउन २।

अमेरिकाको ओहायो राज्यमा १६ जना बालबालिकालाई अत्यन्त अमानवीय अवस्थाबाट उद्धार गरिएको घटना केवल एउटा आपराधिक समाचार होइन । यो आधुनिक सभ्यताको संरचना,राज्य–निगरानी प्रणाली र मानव अधिकारको दाबीमाथि लागेको गम्भीर प्रश्न हो । जुन समाजले आफूलाई विकसित र सचेत ठान्छ, त्यहीँ यति ठूलो संख्यामा बालबालिका वर्षौँसम्म उपेक्षित र बन्दीसरह अवस्थामा रहनु कुनै आकस्मिक घटना होइन—यो संरचनागत असफलताको परिणाम हो ।
तर अझ चिन्ताजनक कुरा के हो भने यस्ता घटनाहरू केवल घट्दैनन्; ती बेवास्ता, मौनता र कमजोर निगरानीका कारण घट्न दिइन्छन् । छिमेकी देख्छ, समाज आंशिक रूपमा जान्दछ, निकायहरूले अनुमान गर्छन्, तर समयमै हस्तक्षेप हुँदैन । अन्ततः घटना बाहिर आएपछि मात्र हामी “स्तब्ध” हुने औपचारिकता पूरा गर्छौँ ।
मौनता ः सभ्य समाजको संगठित असफलता यस्ता घटनामा अपराध केवल घरभित्र सीमित हुँदैन । सामाजिक मौनता, प्रशासनिक बेवास्ता र प्रणालीगत कमजोरीहरू पनि त्यत्तिकै जिम्मेवार हुन्छन् । सभ्यताको नाममा हामी यति संवेदनहीन हुँदै गएका छौँ कि पीडा प्रमाणित नभएसम्म देखिँदैन र देखिएपछि मात्र प्रतिक्रिया दिइन्छ । यो प्रवृत्ति केवल एक देशको समस्या होइन; यो आधुनिक राज्य–व्यवस्थाको साझा कमजोरी हो ।
नेपालका लागि असजिलो तर अनिवार्य आत्मसमीक्षा
नेपालले यस घटनालाई केवल बाह्य समाचारका रूपमा हेरेर आत्मसन्तुष्टि लिन मिल्दैन । हाम्रो सामाजिक संरचनाभित्र पनि यस्ता जोखिमपूर्ण संकेतहरू स्पष्ट रूपमा देखिन्छन् ।
बालबालिका विद्यालय बाहिर हुँदा पनि लामो समयसम्म निगरानी नहुनु, घरेलु हिंसा र उपेक्षालाई “निजी विषय” भनेर लुकाउने संस्कृति,गरिबी र अशिक्षालाई बालअधिकार उल्लङ्घनको बहाना बनाइनु,छिमेकीको जिम्मेवारीलाई बेवास्ता गर्ने सामाजिक प्रवृत्ति,यी सबै अवस्थाहरू सुधार नगरेसम्म यस्ता घटनाहरूको सम्भावनालाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन ।
अभिभावकत्व होइन, संरचनागत अपराध
यदि यो घटना एकल व्यक्तिको मानसिक असन्तुलन मात्र भएको भए, मनोवैज्ञानिक विश्लेषणमार्फत केही हदसम्म बुझ्न सकिन्थ्यो । तर यहाँ चार–चार जना अभिभावक÷वयस्कहरूको प्रत्यक्ष संलग्नता देखिनु अत्यन्त गम्भीर र चिन्ताजनक पक्ष हो ।

यसले व्यक्तिगत विकृतिभन्दा पनि पारिवारिक संरचनाभित्र जरा गाडेको लापरवाही, नियन्त्रण र मानवीय संवेदनहीनताको संकेत गर्छ । अभिभावकत्व भनेको संरक्षण र जिम्मेवारी हो, तर जब त्यही भूमिकाबाट लामो समयसम्म बालबालिकाको उपेक्षा हुन्छ, त्यसलाई कुनै पनि बहानाले सामान्य बनाउन सकिँदैन ।
उमेर, शोषण र राज्यको असफलता
१३ वर्षको उमेरमै गर्भधारण हुनु आफैंमा बालअधिकारको गम्भीर उल्लङ्घन हो । त्यसमाथि यति ठूलो संख्यामा बालबालिकाको उपस्थिति र दीर्घकालीन उपेक्षा रहँदा पनि राज्य र निगरानी प्रणालीले समयमै हस्तक्षेप गर्न नसक्नु अत्यन्तै चिन्ताजनक प्रश्न हो ।
यदि यति गम्भीर अवस्था लामो समयसम्म राज्यको दृष्टिबाट ओझेल पर्न सक्छ भने नागरिक सुरक्षामाथि विश्वास कसरी कायम रहने ? यस्तो परिस्थितिले राज्य केवल प्रशासनिक संरचना मात्र हो कि वास्तविक सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने निकाय हो भन्ने प्रश्न उठाउँछ ।
अबको बाटो ः मौनता होइन हस्तक्षेप
अब समय केवल विश्लेषणको होइन, जिम्मेवारीको हो । बाल अधिकार कार्यान्वयन व्यवहारमा लागू गर्नुपर्छ ।
विद्यालय र समुदायबीच निगरानी प्रणाली मजबुत बनाउनुपर्छ ।
बाल उपेक्षालाई “निजी मामिला” होइन, सार्वजनिक अपराध मानिनुपर्छ । छिमेकी मौनतालाई सामाजिक स्वीकार्यता होइन, जिम्मेवारी बनाउनुपर्छ । शंका देखिएमा रिपोर्ट गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ ।
निष्कर्षः सभ्यता देखेर होइन, रोक्ने क्षमताले मापन हुन्छ । ओहायोको घटना टाढाको भूगोलको मात्र कथा होइन । यो सभ्यताको आत्मपरीक्षण हो । जब समाजले कमजोरमाथिको अन्याय देखेर पनि मौनता रोज्छ, त्यही मौनता अन्ततः अपराधको संरक्षक बन्छ । नेपालका लागि पनि सन्देश स्पष्ट छ—यदि हामीले समयमै देख्ने, बोल्ने र रोक्ने संस्कार विकास गरेनौँ भने, हामी पनि यस्ता घटनाको केवल दर्शक मात्र बन्नेछौँ । सभ्यता भाषणले होइन—हस्तक्षेप गर्ने साहसले जोगिन्छ ।

सहकार्य : कपन बानेश्वर साहित्यिक साप्ताहिक