काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ४ लाई राजनीतिको आधारभूमि बनाउँदै आएका नेपाली कांग्रेसका तत्कालीन महामन्त्री गगनकुमार थापा पार्टीभित्रको ‘वैधानिक विद्रोह’मार्फत कांग्रेस सभापति बनेलगत्तै मधेस झर्न पुगे । सभापति थापाको मधेस यात्रा अर्थात् सर्लाही–४ को उम्मेदवारीको विषयलाई लिएर हुने टिप्पणी उत्कर्षमा छन् । सँगै, सभापति थापाले काठमाडौं–४ मा आफ्नो उत्तराधिकारीको रूपमा लगभग जेनजी पुस्ताका, काठमाडौंका रैथाने बनिसकेका युवा प्रतिनिधि पात्र सचिन तिमल्सेनालाई आफ्नो प्रतिनिधिका रूपमा उभ्याउँदै गर्दा भने ‘गगन’ सर्लाही झरेझैं तरंग देखा परेको छ । आम मतदाता अर्थात् काठमाडौं–४ सँगै जोडिएका ३ र ५ मा समेत ‘सचिन’ यतिबेला चर्चाको केन्द्रभागमा छन् ।

दलीय राजनीतिमा व्यक्तिले खेल्ने भूमिकामा व्यक्ति गौण हुन्छ । त्यसमाथि ‘गगन’ स्वयंले छनोट गरेका आफ्नो उत्तराधिकारी भएकैले, साथै ‘गगन’कै राजनीति र बसोबासको थातथलो काठमाडौं–४ नै भएकैले काठमाडौं–४ लगायत देशैभर कांग्रेसले जित्दा र कांग्रेस पार्टी पहिलो हुँदा नै स्वयं ‘गगन’ पनि प्रधानमन्त्री–त्यो पनि यसैपटक–बन्न सम्भव हुने हो । असी वर्षिय इतिहास बोकेको कांग्रेस पार्टीको प्रतिनिधिका रूपमा तेत्तीस वर्षिय ‘सचिन’ काठमाडौं–४ को चुनावी मैदानमा ओर्लँदै गर्दा कपनको ‘भोजपुर कफी सप’देखि बुढानिलकण्ठको ‘कफी क्लब’सम्म आसन्न निर्वाचनबारे गरिने जोडदार समीक्षालाई सकारात्मक रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ ।

निर्वाचन प्रचारले उचाइ लिइनसकेकै समयमा देशैभरका बारे समीक्षा सहित निष्कर्ष निकालिनु अलि हतारो हुनेछ । तर, कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापाले मधेसमार्फत सिंगो देशको प्रतिनिधित्व गर्दै भावी प्रधानमन्त्रीको रूपमा कांग्रेस पार्टीले ‘गगन’लाई अगाडि सारेपछि काठमाडौं–४ आफूलाई अनुकूल ठानेर निर्वाचन कार्यालयमा ‘दिन ढल्किसकेपछि’ उम्मेदवारी दिन पुगेका कांग्रेस इतरका उम्मेदवारबारे अहिले नै टिप्पणी गरिनहालौँ । किनकि, कांग्रेस इतर तर हिजोको संसदमा धेरथोर उपस्थिति जनाउने दलका नेता काठमाडौं–४ मा प्रत्याशी हुन हच्किएकै हुन् । जब ‘गगन’लाई मधेसले रोजेर सिंगो मधेसले ‘देशकै नेता’ बनाउन सर्लाही पु¥यायो, तब चपली घुम्तीमा कांग्रेस इतरका केही नेता आफ्नो राजनीतिक भविष्य खोज्दै देखा परे ! र, उम्मेदवारी दर्ता पनि गराए !

नेता ‘सचिन’ एक्ला छैनन् । उनी भावी प्रधानमन्त्री गगन थापाका प्रतिनिधि हुन् । अर्काेतिर, कांग्रेस सभापति ‘गगन’लाई दुःखका समयमा पनि ‘गगन’ बनाउने मतदातालाई न त ‘गगन’ले छाड्न सक्छन्, न त मतदाताले नै । कांग्रेसका जेनजी पुस्ताका नेता ‘सचिन’को उम्मेदवारी दर्ता हुँदै गर्दा क्षेत्र नम्बर–४ कै वडादेखि जिल्ला तहसम्मका स्थापित कांग्रेस नेता निर्वाचन कार्यालयमा देखिएनन् भन्ने एउटा मलिन स्वरमा कांग्रेसभित्र अन्तरविरोध ल्याउन सकिन्छ कि भन्ने टिप्पणी पनि यदाकदा सुनिने गरेको छ । दुःखको समय बढो जतन गरेर हुर्काइ–बढाइ गरेकी ‘छोरी’ अन्माएर अन्यत्र जाऊ भन्दा कुन आफन्तको मन भारी नहोला र ? तर, कुरा स्पष्ट छ–भावी प्रधानमन्त्री ‘गगन’ले न त काठमाडौं–४, त्यो पनि विषम कालखण्डमा आफूलाई साथ दिएका नेता, कार्यकर्ता तथा आम मतदातालाई छाड्न सक्छन्, न त मतदाताले नै । आम मतदाताको रोजाइमा पनि ‘गगन’ र उनले आफ्नो प्रतिनिधि पात्रका रूपमा अगाडि सारेका ‘सचिन’ पर्ने निश्चित नै छ ।

आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा रहेर राष्ट्रिय राजनीतिमा फड्को मार्न पुगेका कांग्रेस सभापति ‘गगन’लाई नै आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा राखिराख्ने चाहना काठमाडौं–४ का मतदातासँगै नेता–कार्यकर्तामा हुनु अस्वाभाविक मान्न मिल्दैन । तर, सिंगै भूगोलबाट राजनीतिमा स्थापित बनि नहाल्दा ‘देश जोड्न’ मुस्किल हुने भएकैले ‘गगन’लाई सर्लाहीले ‘रातो कार्पेट’ बिछ्याउँदै गरेको विषय काठमाडौं–४ को प्रबुद्ध वर्गले नबुझ्ने कुरै भएन । प्रबुद्ध वर्ग यतिबेला ‘देश’ सुझबुझपूर्ण निर्णय लिन सक्ने नेतृत्वले चलाओस्, साथै उक्त नेतृत्वलाई देश चलाउन बहुमत समेत चाहिने भएकाले परिवर्तनकारी, जुझारु देशैभरका युवा—काठमाडौं–४ का सचिन लगायत—‘डेमोक्रेटिक’ कांग्रेसजस्तो दलका तमाम प्रतिनिधिको संसदमा प्रतिनिधित्व होस् भन्ने नै चाहन्छन् ।

कांग्रेस नेता गगन थापालाई निरन्तर संसदमा प्रतिनिधित्व गराउने मात्र नभई कांग्रेस सभापतिहरू बीपी कोइराला, कृष्णप्रसाद भट्टराई, गिरिजाप्रसाद कोइराला, सुशील कोइराला लगायत व्यक्तित्व बस्नुभएको ‘कांग्रेस सभापतिको आसन’सम्म पु¥याउन योगदान दिने काठमाडौं–४ ले आफूले छनोट गरेको प्रतिनिधि ‘स्टन्ट’ गर्ने वा गगन थापाको अनुपस्थितिमा मात्र निर्वाचनको मैदानमा उत्रन तयार हुनेलाई छनोट गर्नै सक्दैन । ‘डेमोक्रेसी’मा विश्वास राख्ने काठमाडौं–४ का प्रबुद्ध वर्ग स्वयं ‘गगन’सँग पनि रिसाएका छन् भन्ने भाष्य निर्माण गर्ने प्रयत्न भएको पाइन्छ । उक्त भाष्य सरासर मिथ्या हो । किन पनि मिथ्या हो भने—हिजो अर्थात् २०१५ सालमा कांग्रेसका संस्थापक नेता सुवर्ण शम्शेर राणापनि सिंगो देश जोड्दै देशकै नेता हुन बारा–५१ र ५२ तथा गुल्मी–९१ मा पुगेका थिए । सुवर्णलाई तिनवटै निर्वाचन क्षेत्रका मतदाताले अत्यधिक मत दिएर पठाए ।

‘सचिन’लाई जेनजी पुस्ताकै भएकैले कसैले पनि सामान्य आँकलन गर्न सक्दैनन्, किनकि उनी ऐतिहासिक विरासत बोकेको नेपाली कांग्रेस पार्टीका प्रतिनिधि पनि हुन् । साथै, अध्ययन र काठमाडौं–४ लगायतको विकासको खाकाका हिसाबले उनी अब्बल पात्र पनि हुन्, जसले ‘गगन’को टिममा बसेर काठमाडौं–४ लगायतको मुहारमा विकासका हिसाबले परिवर्तन ल्याउन सक्छन् ।

आज कांग्रेस सभापति ‘गगन’ मधेस जाँदै गर्दा काठमाडौं–४ मा निर्वाचनको मैदानमा ओर्लिएका ‘सचिन’ लगायत देशैभरका १६५ निर्वाचन क्षेत्रका सम्पूर्ण उम्मेदवार नै ‘कांग्रेसका गगन’ हुन् । एक्ला ‘गगन’ले मात्र देश र कांग्रेस बनाउने होइनन् । उनी अर्थात् ‘गगन’ देश जोड्ने विषयलाई प्रधान ठानेर मधेस झर्दै गर्दा उनकै उत्तराधिकारी ‘सचिन’ हार्दै गर्दा ‘गगन’को यात्रामा ठेस लाग्ने निश्चित छ । तसर्थ, पालो अब पुनः काठमाडौंको हो । मधेस लगायत सिंगो देशले ‘गगन’ लगायत कांग्रेसका तमाम प्रतिनिधिलाई विजय गराउँदै संसद पठाउँदा काठमाडौंले कांग्रेस अर्थात् काठमाडौंका ‘गगन’हरूलाई विपक्षीको तुलनामा फराकिलो मतले विजय गराएर संसदमा पठाउन सकेन भने ‘विकास र राजनीति’मा हिस्सेदारी प्राप्त गर्ने नैतिक बल घट्न पुग्दछ । काठमाडौंका प्रबुद्ध नेता, कार्यकर्ता तथा मतदातामा यो विषयको हेक्का नहुने कुरै भएन ।

काठमाडौं–४ लाई केन्द्रभागमा राखेर हेर्दा ‘गगन’ मात्र नभई ‘गगन’का प्रतिनिधि ‘सचिन’सम्मलाई काठमाडौं–४ मा सचिनले प्रतिनिधित्व गर्ने नेपाली कांग्रेसका नेता–कार्यकर्ताले मात्र नभई हिजो ‘गगन’लाई झैं तमाम मतदाताको रोजाइमा ‘सचिन’ नपर्ने कुरामा कुनै दुविधा नै रहेन । अझ हिजो लामो समय शासनमा रहेर देशलाई राजनीतिक स्थिरता र सुशासन नदिने तथा समृद्धिको मार्गमा देशलाई लैजान नसक्नेहरूको विरुद्ध गरिएको ‘जेनजी विद्रोह’का ती तमाम परिवर्तनकारी जेनजी लगायत सम्पूर्ण पुस्ताको रोजाइमा पनि ‘सचिन’ नै पर्ने कुरामा दुविधा छैन ।

तसर्थ, एकदिन अर्थात् मतदानको दिन झुक्किएर पाँच वर्ष पछुताउने छुट काठमाडौं–४ लगायत देशैभरका मतदातामा नभएकाले देशैभरका ‘सचिन’हरूकै हो अबको संसद । जहाँ बसेर देशको मूल कानुन निर्माणसँगै देश नै बदल्ने विषयमा विहंगम बहस हुनेछ । र, सचिनहरूले आज कांग्रेस बदलेजस्तै भोलि देशकै मुहार बदल्ने विषयमा घनिभूत बहस गर्नेछन् ।

काठमाण्डौ,माघ १० /ई. बिजेन्द्र श्रेष्ठ

फागुन २१, २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचन को लागि देशभर करिब ३४८६ उम्मेदवारहरुले प्रत्यक्षतर्फ मनोनयन दर्ता गराएका छन्।  उम्मेदवारहरू चुनावी गतिविधिमा लागि सकेका छन। निर्वाचन केवल हारजीतको विषय मात्र होइन यसले पार्टीको भविष्य, नेतृत्वको दृष्टिकोण र राष्ट्रिय राजनीतिमा दिन खोजिएको सन्देशलाई समेत स्पष्ट गर्छ। काँग्रेसले १६५ उम्मेदवारमा १२७ जना नयाँ लाई टिकट दिएर लामो समय देखि उठाउँदै आएको रुपान्तरण र पुस्तान्तरणको नारा व्यवहारमा उतारेको सन्देश दिएको छ। गगन थापाले आफूले लामो समयसम्म जित्दै आएको काठमाडौं क्षेत्र नं. ४ छोडेर सर्लाही क्षेत्र नं. ४ मा गएको कारणले मात्र हैन सचिन तिमल्सिनालाई उम्मेदवार बनाएको कारण पनि काठमाडौं क्षेत्र नं. ४ लाई अहिले सबैले चासोका साथ नियालिरहेका छन्।

को हुन सचिन तिमल्सिना?

सचिन तिमल्सिनाको राजनीतिक यात्रा पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट सुरु भए पनि उनी त्यसैमा सीमित छैनन्। उनका बुबा सुरेन्द्र कुमार तिमल्सिना नेपाली काँग्रेसका ६ पटक महासमिति सदस्य रहनु र आमा क्षेत्रीय प्रतिनिधि हुनु पार्टी राजनीतिमा गहिरो जरा गाडिएको परिवारिक इतिहासको प्रमाण हो। तर समकालीन नेपाली राजनीतिमा केवल विरासतले मात्र स्वीकार्यता पाउँदैन; संगठन, आन्दोलन र वैचारिक सक्रियता आवश्यक पर्छ जसमा सचिनले आफूलाई प्रमाणित गरेका छन्।

सचिन तिमल्सिनाले २०७४ देखि २०८१ सम्म युथ काँग्रेसका संस्थापक अध्यक्षका रूपमा काम गरेका थिए। यो अवधिमा युथ काँग्रेसलाई ४२ जिल्लामा संगठन विस्तार गर्नु केवल संख्यात्मक उपलब्धि होइन, युवालाई संगठित राजनीतिक शक्तिका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास थियो। संगठन निर्माण, नेतृत्व विकास र जरा तहसम्म पार्टीको उपस्थिति विस्तार गर्ने काममा उनको भूमिका उल्लेखनीय देखिन्छ।

२०८२ पुष २७–३० सम्म सम्पन्न दोस्रो विशेष महाधिवेशनमा उनी जेन्जी परिचालन उपसमितिको संयोजक थिए। जेन्जी उमेर समूहमा प्रत्यक्ष नपरे पनि जेन्जीको सोच, भाषा, प्रविधि प्रयोग र राजनीतिक अपेक्षा बुझ्ने नेताका रूपमा उनी प्रस्तुत भैसकेका छन्।

सचिनले २०८० मा नेपाली काँग्रेस केन्द्रीय कार्य समितिले आयोजना गरेको पोलिसी ह्याकाथुन कार्यक्रमको संयोजक रहेर नीति निर्माण र वैचारिक राजनीतिमा पनि सक्षम रहेको प्रमाणित गरिसकेका छन्। २०७४ सालको प्रतिनिधि सभा चुनावमा चुनावी रणनीतिकार को भूमिकामा रहेर राजनीतिक कौशलता, रणनीति र मतदाताको व्यवहार बुझ्ने क्षमतालाई वृद्वि गरिसकेका छन्।

चिकित्सा शिक्षा आन्दोलन मा अग्रपंक्तिमा उभिएर सहभागिता जनाउनु, सुशासनका मुद्दामा निरन्तर सक्रिय रहनु, नीतिगत बहसमा संलग्न हुनु र समाधानमुखी राजनीति गर्न खोज्नु उनको राजनीतिक प्रतिबद्वताको उदाहरण हो।

सचिनलाई उम्मेदवार बनाएर गगनले दिन खोजेको सन्देश

सचिन तिमल्सिना क्रिकेट कमेन्टेटरका रुपमा चिनिनु र विभिन्न सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय रहनु उनको महत्वपूर्ण पक्ष हो। यसले उनलाई आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा अझ बिशेष गरी खलकूदमा रुचि राख्ने मतदाताहरु संग जोड्न सजिलो बनाएको छ।

१) पुस्तान्तरण र रुपान्तरण

सचिन तिमल्सिना जस्तो शिक्षित र सक्रिय अनुहारलाई अगाडि सार्दा काँग्रेसले पुरानै अनुहार दोहोर्‍याउने पार्टी भन्ने आलोचनालाई केही हदसम्म चिर्न खोजेको सन्देश गएको छ। यसले विशेषगरी: युवा मतदाता, पहिलोपटक मतदान गर्ने समूमा उत्साह थपेको छ।

२) आन्तरिक सन्तुलन कायम

सचिनको उम्मेदवारीले पार्टीभित्र ठूलो विवाद नआउनु, खुलेआम असन्तुष्टि नदेखिनु र विभिन्न उमेर समूहबीच सन्तुलन कायम हुनुले काँग्रेस क्षेत्र नं. ४ एकजुट रहेको देखिन्छ। सचिन जेन्जी उमेर समूहमा नपरे पनि जेन्जीको भावना अनुसार काम गर्न सक्ने र सबै उमेर समूहलाई मिलाउन सक्ने क्षमताका कारण सबैको स्वीकार्य पात्र बनेको छ।

३) ब्रान्ड भ्यालु ट्रान्सफर

गगन थापाले नेतृत्वको उत्तराधिकार निर्माण को अभ्यास सुरु गरेका छन्।  सचिन तिमल्सिनालाई उम्मेदवार बनाउनु गगन थापाको व्यक्तिगत लोकप्रियता मात्र होइन, उनको राजनीतिक दर्शन, कार्यशैली र विश्वासलाई नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्नु हो। यसले पार्टीभित्र निरन्तरता, स्थायित्व र दीर्घकालीन नेतृत्व विकासको संकेत दिन्छ।

४) प्रतिस्पर्धी दल माथि दबाब

सचिनको उम्मेदवारी संगै अन्य राजनीतिक दलहरू माथि दबाबमा परेको देखिन्छ। “युवा नेतृत्व आजको आवश्यकता” लाई भाषणमा मात्र सिमित हैन व्यवहारमा पनि उतार्दै नयाँ अनुहार प्रस्तुत गरे संगै प्रतिस्पर्धी दल माथि युवालाई मौका दिन दवाव परेको छ। साथै यो निर्णयले प्रतिस्पर्धी दललाई प्रचार र रणनीति अझ आक्रामक बनाउन बाध्य बनाएको छ।

काठमाडौं क्षेत्र नं. ४ मा सचिन तिमल्सिनाको उम्मेदवारी केवल क्षेत्रगत रणनीति मात्र होइन नेपाली काँग्रेसभित्र चलिरहेको पुस्तान्तरण, रुपान्तरण, नेतृत्व विकास र राष्ट्रिय पुनःसंरचनाको राजनीतिक प्रयोग हो। यो प्रयोग सफल हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा निर्वाचन परिणामले देखाउनेछ। तर राजनीतिक सन्देश, रणनीति र साहसको हिसाबले यो निर्णयको अहिले नै जीत भैसकेको छ। सचिनको जीतले पक्कै पनि गगन थापाले समुन्नत देश बनाउन लिएको संकल्पमा ईट्टा थप्ने काम गर्नेछ।

काठमाण्डौ,माघ १० ।

संसारमा अनेकौ“ थरीका धर्म र धार्मिक मतहरु छन् । ती धर्ममा निहीत आस्था, विश्वास र मान्यताहरु पनि आ–आप्mनै प्रकारका छन् । तर, सैद्धान्तिक भिन्नता वा मतमतान्तर जे जस्तो भए तापनि सबै धर्मको निचोड अथवा मूल उद्धेश्य प्रायः एउटै रहेको पाइन्छ । त्यो हो मानव मात्रको कल्याण गरी उनीहरुलाई सत्कर्म वा सत्मार्गमा डोहर्याउनु । जुनसुकै धर्म चाहे त्यो हिन्दू्, बौद्ध्, हिब्रो्, मुश्लिम अथवा इसाई नै किन नहोस् । सबै प्रकारका धर्महरुमा मनुष्य जीवनको उदेश्य एवम् कर्तब्यबारे नै स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ । तर धर्मलाई आ–आप्mनो स्वार्थ अनुकूल ब्याख्या गर्ने अथवा आफ्नो  धर्म मात्र ठूलो ठान्ने एक प्रकारको अहम् प्रवृत्तिले गर्दा धर्मको नाममा बेलाबखत संसारमा ठूलठूला युद्धहरु भएका उदाहरण पनि छन् । जुन मानव समुदायको लागि अत्यन्त दुखदायी कुरा हो । त्यसैले आध्यात्मिक गुरु श्री सत्य साइबाबाले भन्नुभएको छ–सबै धर्मप्रति सम्मान गर र सबै प्राणीमा ईश्वरीय तत्व छ भन्ने हेक्का राख । उहा“ भन्नुहुन्छ–निःस्वार्थ भाव राखी मन, वचन र कर्मले निरन्तर मानवीय सेवामा लागिरहनु । यो भन्दा ठूलो धर्म अरु कुनै छैन । तर अरुलाई अनाहकमा दुःख–कष्ट दिनु, अरुमाथि दूर्वचन बोल्नु र दुब्र्यबहार गर्नु अनि अरुको कुभलो चिताउनु यो जस्तो ठूलो पाप पनि अरु कुनै छैन ।
यसरी धर्म र पापको सन्दर्भमा कुरा गर्दा स्वर्ग र नर्कको प्रसंग पनि जोडिएर आउने गरेको हामी पाउ“छौ“ । जस्तो कि हामी भन्ने गछौ“ – धर्म गर्यो भने स्वर्गमा पुगिन्छ र पाप गर्यो भने नर्कमा पुगिन्छ । तर हामीलाई थाहा छैन स्वर्ग कस्तो हुन्छ अनि नर्क कस्तो हुन्छ । कहिलेकाही“ हामी विभिन्न आध्यात्मिक चित्र र मठ–मन्दिरहरुमा देख्ने गर्छौं मृत्युपछि धर्म गर्ने व्यक्ति देवलोकमा पुगेर आनन्दले देवताहरुको समीपमा बसिरहेको । तर पाप गर्ने व्यक्तिलाई चाही“ ठूलठूलो जु“गा भएका यमराजको दूत भनिनेहरुले कराईको तेलमा हालेर भकभकी उमालिरहेको । यो देख्दा हामीलाई जिज्ञासा पनि लाग्छ के सा“च्चै हाम्रो मृत्युपछि यस्तै हुने होला त? अथवा हामीलाई पाप कर्मबाट सजग गराउन गरिएको यो एउटा काल्पनिक चित्र मात्रै होला कि? नमरी स्वर्ग देखि“दैन भनिन्छ । हामीलाई थाहा छैन मरेपछि स्वर्गमा पुगिन्छ कि नर्कमा पुगिन्छ । तर यदि हामीले मानव जीवनलाई यथार्थको धरातलबाट नियालेर हेर्ने हो भने स्वर्ग र नर्क भन्ने कुरा कुनै अन्य लोक वा परलोकमा होइन यही लोकमा छ ।
यसै सन्दर्भमा यहा“ एउटा छोटो कथा प्रसंग उल्लेख गरौ“ । एक पटक एउटा सिपाही“ घुम्दै फिर्दै एकजना महात्मा बस्ने आश्रममा पुगेछन् । महात्मा नियमित जसो आप्mना भक्तजनहरुलाई आध्यात्मिक प्रवचन श्रवण गराएर उनीहरुको जिज्ञासा मेटाउने गर्दा रहेछन् । यो कुरा थाहा पाएपछि सिपाही“ले पनि ती महात्मासंग प्रश्न गरेछन् । स्वामी, तपाईं यहा“का प्रतिष्ठित आध्यात्मिक गुरु मानिनु हुन्छ । धेरै जिज्ञासुहरु दूर दराजबाट समेत आप्mनो धार्मिक आध्यात्मिक जिज्ञासा मेटाउन तपाई“कोमा आउने गरेका छन् । कृपा गरेर मलाई यो बताई दिनुहोस् कि संसारमा स्वर्ग र नर्क भन्ने कुरा हुन्छ कि हु“दैन ? यदि हुन्छ भने त्यो कस्तो हुन्छ र कहा“ हुन्छ? सिपाही“को यो प्रश्न सुनेपछि महात्माले उनलाई प्रतिप्रश्न गर्नु भएछ । मलाई यो प्रश्न गर्ने तिमीचाही“ को हौ नि, मित्र? पहिला तिमी आप्mनो परिचय दिन्छौ कि? त्यसपछि सिपाही“ले बढो घमण्डका साथ महात्मालाई जवाफ दिएछ–म त यही नजीकै शहरको प्रतिष्ठित राजनेताहरुको अंगरक्षक हु“ । ठूलठूला राजनेताहरुको सुरक्षा गर्नु नै मेरो प्रमुख कार्य हो । सिपाही“को यो उत्तर सुनेपछि महात्माले भन्नु भएछ–मित्र, तिमी आपूmलाई अंगरक्षक हु“ भन्छौ, ठूलठूला राजनेताहरुको सुरक्षा गर्छु पनि भन्छौ । तर मलाई त लाग्छ तिमी आप्mनै रक्षा गर्न पनि सक्षम देखि“दैनौ । फेरि तिमी अरुको रक्षा गर्छौ कसरी, मित्र? महात्माको यो अनपेक्षित जवाफ सुनेपछि सिपाही रिसले क्रुद्ध भएर गर्जिन थालेछ – पाखण्डी पण्डीत, तै“ले मेरो क्षमतामाथि प्रश्न ठड्याउने? मेरो अपमान गर्ने ? अब म त“लाई बा“की राख्दिन भन्दै कम्मरको म्यानबाट फुत्त तरवार निकालेर महात्मामाथि जाइलाग्न पुगेपछि महात्माले सिपाही“को आवेश शान्त पार्दै भन्नु भएछ – तिमीले आप्mनो प्रश्नको आधा उत्तर त आफै दियौ नि, मित्र । कसरी? भन्ने सिपाहीको प्रश्नको जवाफमा महात्माले भन्नु भएछ–तिमीले जुन किसिमबाट आप्mनो मनभित्र रहेको क्रोध र अहम् प्रकट गर्यौ नि – हो, त्यही हो नर्क भनेको । किनकि जब तिमी आप्mनो क्रोध र अहम्लाई प्रकट गर्छौ, तब तिमीले मानवीय ज्ञान र विवेक गुमाउ“छौ र त्यतिखेर तिम्रो मस्तिष्कले पनि सही र सन्तुलित काम गर्न सक्तैन । अनि यसबाट तिमीले जुन गलत परिणाम भोग्नु पर्छ, नि, हो त्यही हो नर्क भनेको ।
महात्माको यस्तो जवाफ सुनेपछि सिपाही“ले पनि एक प्रकारको ग्लानी महशूस गर्दै भनेछ । अवश्य पनि मैले एक्कासी यस्तो क्रुद्ध भएर  आफ्नो  अहम् देखाउनु हु“दैन थियो । त्यसपछि महात्माले फेरि भन्नु भएछ– अब तिमीले आप्mनो प्रश्नको बा“की आधा जवाफ पनि दिएका छौ  मित्र । सिपाहीको जिज्ञासा शान्त पार्दै महात्माले भन्नु भएछ– तिमीले आप्mनो गल्ती महशूस गरेर जुन नम्रता देखायौ नि, हो, त्यही हो स्वर्ग भनेको । किनकि जब मानिसले आप्mनो भूल वा गल्तीको महशूस गरेर नम्रता प्रकट गर्दछ, तब उसले सही मार्ग पहिल्याउ“छ र सही मार्ग पहिल्याउनु अथवा सही गन्तब्यमा हि“ड्नु भनेको स्वर्गको बाटोतर्फ लाग्नु होइन र मित्र ? महात्माको यस्तो जवाफ सुनेपछि एक प्रकारले सन्तोष व्यक्त गर्दै महात्मालाई प्रणाम गरेर त्यो सिपाही आप्mनो गन्तव्यतिर खुरुखुरु लागेछ ।
निश्चय पनि यो एउटा कथा प्रसंग हो र यो कथा प्रसंगबाट हामी के शिक्षा लिन सक्छौ“ भने स्वर्ग र नर्क भन्ने कुरा हामीले खोजी गर्ने कुरा होइन । र, यो खोजी गर्दैमा भेटिने कुरा पनि होइन । यो त हामी आफैले निर्माण गर्ने कुरा हो । यदि हामीले आप्mनो भूmठो अहम् र क्रोधलाई त्यागेर मानवीय कर्तव्यको भावनाले सत्कर्म र सद्मार्गतर्फ लाग्यौ“ भने स्वर्ग यही“ छ । तर यदि क्रोध र घमण्डले उन्मत्त भई हामीले आप्mनो मानवीय कर्तव्य भुल्यौ“ र गलत मार्गतर्फ अग्रसर भयौ“ भने अवश्यमेव नर्क पनि यही“ छ । त्यसैले सबै धर्मको मूल मर्म र उद्देश्य एउटै हो र सबै प्राणीमा ईश्वरीय तत्व निहीत रहेको हुन्छ भन्ने सत्य साइ बाबाको दिव्य उपदेशलाई मनन गरेर यदि हामीले आप्mनो जीवनलाई सत्कर्म र सद्मार्गतर्फ लगाउन सक्यौ“ भने अवश्य पनि हामी आप्mनो मानव जीवनलाई सार्थक तुल्याउन सक्ने छौ“ र संगसंगै आप्mनो परिवार, समाज अनि सिंगोराष्ट्रलाइ एउटा सकारात्मक दिशातर्फ लाग्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने छौ“ ।

सहकार्य : कपन बानेश्वर साहित्यिक साप्ताहिक

काठमाण्डौ ,माघ ४।

नेपालको समकालीन राजनीतिक इतिहासमा केही क्षणहरू यस्ता हुन्छन्, जहाँ एउटा निर्णयले केवल नेतृत्व परिवर्तन मात्र होइन, राजनीतिक संस्कार, कार्यशैली र भविष्यको दिशालाई समेत पुनःपरिभाषित गर्दछ। विशेष महाधिवेशनमार्फत निर्विरोध निर्वाचित नेतृत्वलाई निर्वाचन आयोगबाट आधिकारिकता प्राप्त हुनु केवल संगठनात्मक प्रक्रिया मात्र होइन, यो नेपाली कांग्रेसभित्र दीर्घकालीन परिवर्तनको औपचारिक प्रारम्भ हो।

पछिल्ला केही दिनयता नेपाली काँग्रेस विभाजित भयो भन्ने भ्रम फैलाउने प्रयास भएको देखिन्छ। तर यथार्थ स्पष्ट छ : कांग्रेस पार्टी कहिल्यै फुटेको थिएन। नेपाली काँग्रेसमा केवल नेतृत्व परिवर्तन भएको हो। विशेष महाधिवेशन पार्टी विधानअनुसार, संस्थागत प्रक्रियाबाट सम्पन्न भएको थियो। निर्वाचन आयोगबाट प्राप्त आधिकारिकताले यो तथ्यलाई अझ सुदृढ बनाएको छ। यसले नेपाली कांग्रेसको इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण नजीर स्थापित गरेको छ। आन्तरिक असहमति समाधान गर्न सडक होइन, संवाद र विधानको बाटो रोज्नुपर्छ।

विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापा निर्विरोध निर्वाचित हुनु आफैंमा गहिरो राजनीतिक संकेत हो। यो केवल एउटा पुस्ता परिवर्तनको प्रश्न होइन, यो राजनीतिक संस्कार परिवर्तनको संकेत हो। अब टिकट वितरणको व्यापार बन्द हुनेछ। निष्ठा भन्दा गुट हाबी हुने अभ्यास अन्त्य हुनेछ। क्षमता, प्रतिबद्धता र जनसमर्थनको आधारमा अवसर तय हुनेछ।

गगन थापालाई प्रधानमन्त्री घोषणा गरेर चुनावमा जाने कुराले युवाहरुमा आशा पलाएको छ।नेपाली कांग्रेसको सबल भविष्य युवासँग जोडिएको छ। लामो समयदेखि पार्टी संरचनामा अवसरको पर्खाइमा रहेका हजारौं युवाहरू आज आशावादी देखिएका छन्।आज कांग्रेसका युवाहरूले आवाज सुन्ने नेतृत्व पाएको महसुस गरिरहेका छन्।

गगन थापा सभापति भए संगै लामो समयदेखि उँहाले उठाउँदै आएका शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सुशासनका मुद्दा नीतिगत निर्णयमा रूपान्तरण हुने विश्वास गरिएको छ।युवासँग संवाद गर्ने, उनीहरूको भाषा बुझ्ने र सामाजिक सञ्जालदेखि सार्वजनिक मञ्चसम्म सक्रिय रहने स्वभावका कारण राजनीतिमा खासै चासो नराख्ने  युवाहरु पनि उहाँकै कारण काँग्रेसमा जोडिने क्रम सुरु भएको छ। अधिकार सहितको नेतृत्व, स्पष्ट दृष्टिकोण र जवाफदेही कार्यशैलीका कारण गगन थापाको नेतृत्वले युवाहरुमा नयाँ आशा, भरोसा र सहभागिताको भावना पलाएको देखिन्छ।

सहमति बिना सहकार्य सम्भव छैन, सहकार्य बिना एकता सम्भव छैन  र एकता बिना निर्वाचन जित सम्भव छैन। मत बिभाजन रोक्न र काँग्रेस पहिलो पार्टी बन्न पनि सहमति, सहकार्य र एकता अति आवश्यक छ। विभाजित काँग्रेसले चुनाव जित्न सक्दैन। एकता भए मात्रै कार्यकर्ता उत्साहित हुन्छन् र मतदातामा सकारात्मक सन्देश जान्छ।

हिजोको योगदानलाई सम्मान गर्दै आजको सुधार र भोलिको तयारीको लागी गगन थापाले व्यक्तिगत असहमति भुलेर सबैलाई घर फर्किन आह्वान गरिसकेका छन्। अग्रज नेताहरूको अनुभव, त्याग र संघर्ष कांग्रेसको अमूल्य पूँजी हो भन्दै इतिहासलाई सम्मान गर्दै भविष्य निर्माण गर्न आफू तयार रहेको बताएका छन्।

लामो समयदेखि काँग्रेस गुट–उपगुटको शिकार बन्दै आईरहेको थियो। जसका कारण पार्टीको  निर्णय गर्ने क्षमता कमजोर हुदै आईरहेको थियो। बिशेष महाधिवेशन पछि काँग्रेसमा गुट-उपगुटको अन्त्य भएको छ। नेतृत्व परिवर्तन संगै काँग्रेसमा रुपान्तरण र पुस्तान्तरणको नाराले पनि सार्थकता पाएको छ। चारतारे झण्डा र शितल   रुखको छाँयामा सहमति, सहकार्य र एकताको बाटो समाउदै नविन काँग्रेस अब जनताको आशा भरोसाका केन्द्र बन्नेछ। अब काँग्रेसले जनताको आवाज सुन्ने छ, बिगतबाट सिक्ने छ र पक्कै सुध्रिने छ।

अन्त्यमा,

यो कुनै व्यक्तिको जीत होइन, यो विधि र विधानको जीत हो। सत्य र लोकतन्त्रिक अभ्यासको  जीत हो। परिवर्तनको यात्रामा नयाँ कदम चलिसकेको छ। अब प्रश्न “कसले जित्यो?” होइन, प्रश्न हो “हामी सबै मिलेर कसरी कांग्रेसलाई जिताउने?”

काठमाण्डौ ,पुस ३०/ ऋषिकेश  भट्टराई

नेपालको स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम कागजमा ‘सामाजिक न्याय’ को सुन्दर नारा बोकेको योजना हो, तर व्यवहारमा यो राज्यको असक्षमता र राजनीतिक गैरजिम्मेवारीको ज्वलन्त उदाहरण बनेको छ। आज स्वास्थ्य बीमा “प्रभावित भयो” भन्नु गलत हो — यसलाई योजनाबद्ध रूपमा थलिएको बनाइएको हो।
कडा आलोचना
सबैभन्दा पहिला प्रश्न उठ्छ—
सरकार आफैँले ल्याएको कार्यक्रमलाई सरकारले नै किन डुबायो?
स्वास्थ्य बीमा कोषले महिनौँसम्म अस्पताललाई भुक्तानी नगर्नु कुनै प्राकृतिक विपत्ति होइन, यो नीतिगत अपराध हो। अस्पतालले बीमित बिरामी फर्काउन थालेपछि सरकार चुप लागेर बस्नु भनेको जनतामाथि खुला धोका हो। बीमा कार्ड बोकेर अस्पताल धाउँदा “सेवा छैन” भन्ने जवाफ पाउनु राज्यप्रति नागरिकको विश्वासमाथिको ठाडो प्रहार हो।
बीमा बोर्डमा विज्ञ होइन, दलका कार्यकर्ता भरिँदा के परिणाम आउँछ भन्ने उदाहरण यही हो। स्वास्थ्य नीति जस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा पनि भागबन्डा, सरुवा–नियुक्ति, र राजनीतिक दबाब हावी हुनु लाजमर्दो विषय हो। अझ लाजलाग्दो कुरा त के भने—
सरकारले असफलताको दोष कहिले अस्पताललाई, कहिले जनतालाई, त कहिले ‘प्राविधिक समस्या’ लाई थोपर्छ, तर आफूलाई कहिल्यै दोषी मान्दैन।
बीमा शुल्क यथार्थभन्दा निकै कम राखेर ‘लोकप्रिय’ बन्न खोज्ने नेताहरूले आज कोषलाई दिवालियाको संघारमा पुर्‍याएका छन्। सेवा दिने क्षमता बिना योजनाको विस्तार गर्नु भनेको हावादारी समाजवाद मात्र हो।
नीतिगत सुधारका ठोस प्रस्ताव
अब रोएर होइन, सुधार गरेर बीमा जोगाउनुपर्छ।
पहिलो, स्वास्थ्य बीमा कोषलाई राजनीतिक नियन्त्रणबाट मुक्त गरी स्वायत्त, पेशागत र उत्तरदायी संस्था बनाइनुपर्छ। बोर्ड सदस्य र नेतृत्व खुला प्रतिस्पर्धाबाट, योग्यता र अनुभवका आधारमा चयन हुनुपर्छ।
दोस्रो, बीमा प्रिमियम तत्काल पुनरावलोकन गरिनुपर्छ। सबैलाई एउटै शुल्क लगाउने अव्यावहारिक नीति हटाई
– आयअनुसार प्रिमियम
– गरिब र जोखिममा परेका वर्गलाई राज्यको प्रत्यक्ष अनुदान
व्यवस्था गर्नुपर्छ।
तेस्रो, अस्पताल र सेवा प्रदायकमाथि कडा डिजिटल अनुगमन अनिवार्य बनाइनुपर्छ।
– अनावश्यक परीक्षण
– फर्जी बिलिङ
– दोहोरो दाबी
गर्ने संस्थालाई कालोसूचीमा राख्ने कानुनी व्यवस्था चाहिन्छ।
चौथो, बीमित नागरिकका लागि न्यूनतम सेवा ग्यारेन्टी कानुनमै लेखिनुपर्छ। “बीमा कार्ड भए सेवा पाउनैपर्छ” भन्ने बाध्यकारी व्यवस्था बिना बीमा अर्थहीन हुन्छ।
पाँचौँ, स्वास्थ्य बीमालाई वार्षिक बजेटको खेलौना नबनाई दीर्घकालीन राष्ट्रिय प्रतिबद्धता का रूपमा स्थापित गर्नुपर्छ।
निष्कर्ष
स्वास्थ्य बीमा असफल हुनुको कारण जनता होइनन्, अस्पताल मात्रै पनि होइनन्—
मुख्य दोषी राज्य स्वयं हो।
यदि अहिले पनि आँखा चिम्लेर बसियो भने स्वास्थ्य बीमा योजना होइन, सरकारी लापरबाहीको शिलालेख मात्र बाँकी रहनेछ।
अब विकल्प स्पष्ट छ—
सुधार गर, नभए जिम्मेवारी लिई कार्यक्रम बन्द गर।
बीचको ढोंगले जनता अब ठगिन मान्नेवाला छैनन ।

कपन अनलाइन

काठमाण्डौ ,पुस २७/ऋषिकेश भट्टराई

काठमाण्डौ ,पुस २७।

आज नेपाली कांग्रेसको दोस्रो विशेष महाधिवेशन सुरु भयो। महाधिवेशन होला अथवा नहोला ? रित पुग्ला या नपुग्ला ?, सहभागी आउलान् या नआउलान् ? नेतृत्वले साथ देला या नदेला ? यो विशेष अधिवेशन बैध होला या नहोला ? यी र यावत शङ्का उपशंकाका बीच शुभेच्छुक र प्रतिनिधिहरूको अपार सहभागिता बिच यो विशेष अधिवेशन भृकुटी मण्डपमा को खुल्ला मैदानमा, नेताहरूलाई भुइँमा ओछ्याइएको चकटी र कार्यकर्ताहरूलाई कुर्सीमा राखियो।

आजसम्म कुर्सीमा बस्दै आएका नेताहरू भुइँको चकटीमा र भुईमा बस्दै आएका कार्यकर्ताहरू आरामले कुर्सीमा बसेको, यो नौलो दृश्यले प्रतीकात्मक रूपमा एउटा खास परिवर्तनलाई इङ्गित गर्यो। आजसम्म जे सोचियो फरक सोचौँ। जुन कोणबाट सोचियो फरक कोणबाट सोचौँ। जे गरियो फरक तरिकाले गरौं ।

Comfort zone is the biggest enemy to your career. तपाईँहरू धेरै कम्फर्ट जोनमा बस्नुभयो अब भुइँमा बसेर हेर्नुहोस्। जनताहरू धेरै भुइँमा बसे र अब कुर्सीमा बसेको अनुभव गर्नेछन् ।

आज सुरु भएको यो विशेष अधिवेशनले, भाद्र २३ र २४ पछिको बदलिएको नेपाली राजनीतिक अवस्थामा नेपाली कांग्रेसले जिम्मेवार भूमिका निर्वाह गर्न चुकेको एउटा तथ्य, संसद्को दोस्रो शक्तिशाली दल एवं आफ्नै चिर प्रतिद्वन्दी संगको साठगाठमा सत्तारोहण गर्ने सपनामा रुमलिएका पार्टी सभापति, कार्यकर्ताहरूको गिर्दो मनोबल, युवा पुस्ताको अपेक्षालाई आत्मसाथ गर्न नसक्दा पार्टीले गुमाउँदै गएको आफ्नो धरातल र विश्वास, नयाँ दलहरूको बढ्दो लोकप्रियता र आफ्नो दलको क्षयीकरण हेर्दै बस्न विवस नेपाली कांग्रेसका निरीह कार्यकर्ताहरूको मनोभावना, पीडा र छटपटाहटमा एक्कासी सान्त्वनाको संजीवनी दिएको छ।

अब कुरा गरौं विशेषअधिवेशनको । विशेष अधिवेशन वैध हो वा होइन ? यो प्रश्न अब डेट एक्सपायर भइसकेको छ। कुल प्रतिनिधिहरूको ४० प्रतिशतले माग्न सक्ने विशेष अधिवेशन ५४ प्रतिशतले मागेको थियो, त्यो नै बैध थियो, र ६२ प्रतिशतभन्दा बढीको आजको उपस्थितिले यसको वैधतामा थप लालमोहर लगाइसकेको छ। यो विशेष अधिवेशन पूर्णत: वैध हो। कुनै विवाद रहेन ।

आज यो विशेष अधिवेशन, अधिवेशन मात्रै नभएर नेपाली कांग्रेसको सांगठनिक पुनर्जागरणको सुरुवात पनि हो। यो सुरुवात २०८२ साल पुष २७ गते राष्ट्रिय एकता दिवसको दिन सुरु भएको छ । आज एकता दिवसको दिनमा सुरु भएको पुनर्जागरणको रेलमा को को चढ्न भ्याए या भ्याएनन् ? र भोली दोस्रो दिन को को चढ्छन ? को को चढ्दैनन् ? यो कौतुहलतापूर्ण रहनेछ। चढ्नेले यात्रा गर्नेछन भने नचढ्नेहरू छुट्ने निश्चित छ। समय बडा बलवान छ, यसले कसैलाई पर्खिँदैन।

समकालीन राजनीतिका सबैभन्दा विश्वसनीय पात्र, नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवा, जसले राज्यलाई पटकपटक अप्ठ्यारोबाट जोगाए आज आफै सबैभन्दा अप्ठ्यारोमा फसेका छन।

स्पष्टता र इमान्दारिताका पर्यायको रुपमा स्थापित रहँदा रहँदै पनि यो विशेष अधिवेशनलाई रोक्ने उनको असफल प्रयासका कारण उनी आफै अस्पष्ट बने। यो विशेष अधिवेशन नै उनका लागि गलपासो बन्यो । कांग्रेसको संगठनलाई पुनर्जीवन दिनका लागि कटिबद्ध महामन्त्री द्वयले महाभारतमा श्रीकृष्णले भनेको जस्तै कुनै “भय” र “लालसा” नराखिकन आफ्नो कर्म गरिसकेका छन्।

आज नेपाली कांग्रेसको नयाँ रुख रोपिसकेका छन। कर्मले भाग्य बनाउँछ र समयले नेता जन्माउँछ । गगनको कर्म र समयले उनलाई नेता बनाइसक्यो। त्यही नेता सधैं स्मरणीय रहन्छ जसले समयलाई चिन्न सक्छ। बीपी कोइरालाले समयलाई चिनेर, आफ्ना सबै स्वार्थ भुलेर, राष्ट्रिय मेलमिलापको नीतिलाई अंगीकार गर्नुभयो। उहाँको त्यही कर्मले आजसम्म स्मरणीय बनाएको छ ।

बीपी कोइरालाको यही कर्मलाई अनुसरण गर्दै अब शेरबहादुर देउवाले पनि भोली मञ्चमा उभिएर, यही अधिवेशनलाई नीति र नेतृत्व छान्न खुल्ला आह्वान गर्नुपर्छ। उनले आवान गरुन् अथवा नगरुन् हुने कुरा निश्चित भइसकेको छ। शेरबहादुरको सत्ता पल्टिसकेको छ। युद्ध हार्दा अपमानित होइ दैन। बरु वीरतापूर्वक लड्दा सम्मान पाइन्छ ।

उहाँले खुल्ला आह्वान गर्नुभयो भने, उहाँको कद घट्ने छैन। अझै सम्मान बढ्नेछ। “एउटा ठूलो युद्ध जित्नलाई, म सानातिना लडाईहरु हार्न तयार छु र परिवर्तन को ज्वाला जोगाउन आफूलाई जलाउन पनि तयार छु।” गगन थापाको आजको यो भनाइ, भलै व्यञ्जनाको रूपमा नेतृत्वलाई चुनौती दिँदै आएको होस् , उहाँले यो बुझ्नुपर्छ कि उहाँले पुनर्जागरणको यो युद्ध जितिसक्नुभएको छ र विजेतालाई दम्भ होइन क्षमाशीलता सुहाउँछ ।

“भीम रावल” बन्ने भयबाट मुक्त रहँदै नेतृत्वको विरुद्ध विद्रोह गरेर क्रियाशील सदस्यहरूलाई गौरवशाली नेपाली कांग्रेसको कार्यकर्ता रहन दिनुभएको योगदान लाई सलाम ! राष्ट्रिय एकता दिवसले नेपाली कांग्रेसलाई एक भएर जाने अवसर देओस्।

काठमाण्डौ ,पुस २७।

कहिलेकाहीँ लाग्छ, यो देशमा आशा गर्नु नै अपराध जस्तो भएको छ। राजनीति देख्दा थकाइ लाग्छ, नेताहरू सुन्दा भरोसा हराउँछ। तर यिनै निराशाको बीचमा कुनै नाम यस्तो हुन्छ, जसले फेरि एकपटक भन्न,शुन्न मन लाग्छ— सबै सकिएको छैन। त्यही नाम हो, गगन थापा।

गगन थापालाई म भाषणका कारण मात्र मन पराउँदिनँ। म उहाँलाई त्यस कारण मन पराउँछु, किनकि उहाँका शब्दहरू बनावटी लाग्दैनन्। उहाँ बोल्दा लाग्छ— यो आवाज कुर्सीबाट आएको होइन, यो आवाज सडकबाट आएको हो, भुइँमान्छेको पीडाबाट जन्मिएको हो। राजनीतिमा धेरैले सुरक्षित बाटो रोज्छन्। समय पर्खन्छन्, संकेत हेर्छन्, लाभ–हानिको हिसाब गर्छन्।

तर गगन थापा त्यस्तो नेता होइनन्। उहाँले असहज परिस्थितिमा पनि सत्य बोल्न डराउनु भएन। आफ्नै पार्टीलाई प्रश्न गर्न पनि पछि हट्नु भएन। त्यसैले उहाँ कहिलेकाहीँ एक्ला देखिनुहुन्छ। तर मलाई त्यो एक्लोपन डर लाग्दो होइन— त्यो इमानदारीको मूल्य जस्तो लाग्छ। गगन थापा पूर्ण नेता होइनन्। तर उहाँ सुधारिन सक्ने नेता हुनुहुन्छ।

सुन्न सक्ने, आत्मालोचना गर्न सक्ने, र फेरि उठेर हिँड्न सक्ने नेता हुनुहुन्छ। आजको राजनीतिमा यही गुण सबैभन्दा दुर्लभ छ। उहाँलाई कमजोर पार्ने प्रयास देख्दा म एक व्यक्तिको बारेमा होइन, एक सम्भावनाको बारेमा चिन्तित हुन्छु। किनकि गगन कमजोर हुनु भनेको युवाले राजनीतिमा विश्वास गर्न छोड्नु हो। र युवाले विश्वास गुमाएपछि देश धेरै समय उभिन सक्दैन। म गगन थापालाई देवता बनाउँदिनँ। म उहाँलाई त्रुटिहीन पनि भन्दिनँ। तर म यति भन्छु— उहाँ जस्ता नेता अझै बाँकी छन् भने यो देश पूर्ण रूपमा हारिसकेको छैन।

गगन नाम मात्र होइन गगन हजारौ लामो दुरिका ताराहरू बिचमा एउटा चमकिला तारा हुन् गगन,गगन ब्यक्ति हैन बिचार हो गगन हाम्रो बिश्वार हो भरोसा हो आशा को किरण हो गगन नेपालि कांग्रेशको ब्राण्ड हो गगन, एक सिंगो प्रतिपक्ष हुन् गगन उभिएको ठांउमा संख्याले फरक पार्दैन् गगन बिनाको कांगेश राजनितिक बहस देखि ससंद हल खालि शुन्य हो, उहाँ हार नमान्ने आशाको प्रतिक हो।

काठमाण्डौ ,पुस २६।

विश्वबजारीकरणको बुज“बोल्नेको पिठो बिक्ने, नबोल्नेको चामलपनि नबिक्ने” यै सर्वमान्यविचारबाट नै हुनुपर्छ बजारीकरण मार्केटिङको उत्पति भएको मान्दा फरक नपर्ला । २०८२ फाल्गुन २१ गतेको चुनावी घोषणा सँगै राजनैतिकविचार धाराहरु पनि दिनानुदिन आकाशवाणी भईरहेछ मानौ अब आकाश नै पल्टिन्छ , अब विकल्पहरु सबै समाप्त नै भईसक्यो ।

अनुकूलन क्षमता“Fitness for survival”  अब उसको विचारमा नलाग्ने हो भने जीवन सक्यो । दर्जन भन्दा बढी राजनैतिक नयाँ पार्टीहरु खोल्नेक्रम जारी नै छ । हुन त राजनैतिक दल खोल्ने, बन्दगर्ने व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको कुरा हो । असली बाजेको पेडा पसल खोल्ने क्रमजारी नै छ । नँयानँया रङ्ग पाटेर, नँया ढङ्गबाट गाँउ देखि सहर, हिमाल देखि तराई सम्म चलनचल्ती नै यही छ ।

साना तथा मझौला व्यवसायीको २० लाखमुनीको कर्जा, र २ लाखजनालाई कालोसुचीबाट फुकुवागर्नु सबै वाणिज्य बैकहरुलाई सरकारीकरण गर्नुपर्ने मागले बजार तताइरेको छ, केही समुह यही माग लिएर आन्दोलित छ । यी माग सम्बोधनगर्न असम्भवपनि त छैन नि? असम्भव किन छैन भने यी माग नाजायज होइनन् तर सरकार असक्षम छन माग सम्बोधन गर्न ।

हुनत अघिल्ला सरकारहरुले बत्ती मात्रबाले पनि ठूलै उपलब्धी ठान्ने कार्यकर्ता छन् , घर घरमाग्यास पाइपलाइन जोडी दिएका छन्, मेट्रो रेल र पानीजाहज दिनदिनै चढेकै छम् त्यसले दैनिकी सहज भएकै छ । स्वस्थ, शिक्षा बिजुली सबै निशुल्क छन् अब यी सब कुरा बिक्ने अनि ऋण मिनाह चै सपनामात्रै हुने । के निजी लगानी भएको वित्त व्यवसायहरुलाई सरकारी स्वामित्वमा ल्याउनअसम्भव छ र ? त्यी व्यवसायहरुमा केही प्रतिशत सेयर स्वामित्व सरकारले लगानी गरी सरकारी लगानी बढाउनु पर्छ । जसले व्यवसायको विश्वसनियता अझ मजबुत बनाउछ, व्यवसायीक वातावरण निमार्ण गर्न मद्दत पुर्याउछ।

अब अर्को पाटो भनेको युवा विदेश पलायन , युवा पलायन बेरोजगारीले मात्र निम्ताएको छैन सम्मानजनक रोजगारमा रहेकाहरु पनि पलायन भईरहेका छन् । आ.ब २०८०/८१ मा मात्र ७७१००८ जनाले श्रम स्वीकृति लिएको तथ्याङ्क वैदेशिक रोजगार विभाग सँग छ भने बिना स्वीकृति रोजगारीमा जानेहरु तथ्याङ्क बाहिरै छन् ।

रोजगारीमा भएकाहरुलाई आफ्नै देशमा स्थापित गर्न सम्मान सेवा सुविधामा वृद्वि गरी गुणस्तरीय जीवनयापन गर्नसक्ने आधारभुत सेवाहरु सुनिश्चीत गर्नु पर्छ । स्वदेशमै उत्पादन सँग श्रमलाई जोडीनु पर्दछ ताकी दिर्घकालीनमा रेमिटान्स बाट निर्भर अर्थतन्त्रलाई स्वदेशि उत्पादनले पुनस्थापन गर्न सकियोस । यँहा न त कुनै व्यवस्थित  श्रेत्र छ न त व्यवस्थापन गर्न सक्ने नितिनियम नै व्यवस्थित ठगबाट लागु भएको पाइन्छ । यहाँ निति बनाउनेले नै थिति बिर्सछन् । घाम डुबिसकेपछि दैलो देख्ने अनिफलानो तिलानो फलाक्दै जपगर्ने हाम्रो सस्कार नै छ । अनि चुनावको मुखैमा अनेक प्रचारमुखी विकास र प्ररिणाममुखी भोट रचना हुदैछ ।

काठमाण्डौ ,पुस २२।

नेपाली काँग्रेस नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनको आधारस्तम्भ हो। राणा शासनविरुद्धको संघर्षदेखि संविधानसभा सम्मको यात्रामा काँग्रेसले लोकतन्त्र, मानवअधिकार र जनताको सार्वभौमिकताको पक्षमा निरन्तर नेतृत्व गरेको छ। यही ऐतिहासिक जिम्मेवारीका कारण काँग्रेस सधैं परिवर्तनशील समयसँग आत्मसमीक्षा गर्दै अगाडि बढ्नुपर्ने पार्टी हो। आज नेपाली काँग्रेस यस्तो मोडमा उभिएको छ जहाँ आत्मसमीक्षा, पुनर्संरचना र पुनर्जागरण अपरिहार्य बनेका छन्। यही सन्दर्भमा ‘विशेष महाधिवेशन’ पार्टीको संकट होइन, समाधानको ढोका हो।

आजको बहस केवल प्रक्रिया सम्बन्धी होइन; यो काँग्रेसको भविष्य, यसको लोकतान्त्रिक आत्मा र जनतासँगको सम्बन्ध पुनःस्थापना गर्ने प्रश्न हो। विशेष महाधिवेशनको माग केवल केही व्यक्तिको चाहना होइन  यो पार्टीभित्रको गहिरो असन्तोष, दिशाहीनताको अनुभूति र सुधारको आकांक्षाको अभिव्यक्ति हो।

१. विधान: पार्टीको आत्मा र मार्गदर्शक

देश संविधानले चले जस्तै पार्टी विधानले चल्छ। कुनै पनि लोकतान्त्रिक संस्थाको जीवनरेखा त्यसको विधान हो। नेपाली काँग्रेसको विधान पार्टीको मेरुदण्ड र आत्मा हो। नेपाली काँग्रेसको विधानको धारा १७(२) ले स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ कि  यदि ४० प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले बिशेष कारण खुलाई बिशेष महाधिवेशन लिखित माग गरेमा तीन महिनाभित्र विशेष महाधिवेशन आह्वान गर्नुपर्छ। हाल ५४ प्रतिशतभन्दा बढी प्रतिनिधिहरूको हस्ताक्षरसहित माग दर्ता भइसकेको अवस्था छ। यस्तो अवस्थामा विशेष महाधिवेशन नबोलाउनु विधानको उल्लंघन मात्र होइन, पार्टीभित्रको लोकतान्त्रिक संस्कारमाथिको आघात पनि हो।

विधानअनुसार केन्द्रीय कार्यालय महामन्त्रीको मातहतमा रहन्छ र आवश्यक परेमा विशेष महाधिवेशन आह्वान गर्ने प्रशासनिक अधिकार पनि त्यही संरचनासँग छ। त्यसैले “प्राविधिक कठिनाइ”, “समय छैन” वा “परिस्थिति उपयुक्त छैन” जस्ता तर्कहरूले विधानलाई विस्थापित गर्न सक्दैनन्।

यदि काँग्रेस पार्टीले आफ्नै विधानको पालना गर्न सक्दैन भने देशलाई संविधान पालना गर्न प्रेरित गर्ने नैतिक हैसियत पनि कमजोर बन्छ।

२. बहुमतको आवाज र लोकतान्त्रिक मर्यादा

लोकतन्त्रको आधारभूत सिद्धान्त हो — बहुमतको निर्णय मान्ने र अल्पमतको सम्मान गर्ने। नेपाली काँग्रेस सधैं यही मूल्यको वाहक रहँदै आएको छ। तर आज करिब ५५ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले माग गरेको विषयलाई सम्बोधन नगर्नु गम्भीर विरोधाभास हो।

यदि बहुमतले पार्टीको दिशा सुधार गर्न खोज्दैछ भने त्यसलाई सुन्नु, बहस गर्नु र संस्थागत प्रक्रिया मार्फत समाधान खोज्नु नै लोकतान्त्रिक आचरण हो। बहुमतको आवाजलाई दबाउने होइन, व्यवस्थापन गर्ने क्षमता नै पार्टीको परिपक्वता हो।

३. विशेष महाधिवेशन: विभाजन कि सुदृढीकरण?

यथास्थितिवादीहरुले विशेष महाधिवेशनले पार्टी फुट्छ भन्ने भ्रम फैलाईरहेका छन्। तर इतिहासले देखाएको कुरा के हो भने आन्तरिक लोकतन्त्रले पार्टी फुटाएको छैन; बरु अधिनायकवादी प्रवृत्तिले पार्टी कमजोर बनाएको छ। विधान पालना गर्दा विग्रह हैन पार्टी बलियो हुन्छ। चुनाव पछिको अधिवेशन लगन पछिको पोते जस्तै हुन्छ। नियमित महाधिवेशनको बिकल्प बिशेष महाधिवेशन हो। चुनावी तयारीका लागी पनि बिशेष अधिवेशन अपरिहार्य छ।

४. इतिहासबाट सिक्ने कि बेवास्ता गर्ने?

नेपाली काँग्रेसको लागी बिशेष अधिवेशन नौलो बिषय हैन। २०१४ सालको बिषम परिस्थितिमा सुवर्ण शम्शेरले विशेष महाधिवेशन गरी बी.पी. कोइरालालाई सभापति बनाएका थिए। त्यसपछि काँग्रेसले जनविश्वास जित्यो र दुई तिहाइ बहुमत ल्यायो।

आज पनि परिस्थिति उस्तै छ  जनतामा निराशा छ, पार्टीप्रति भरोसा घटेको छ, कार्यकर्तामा ऊर्जा कमजोर भएको छ। यस्ता बेला आन्तरिक सुधार नै बाह्य विजयको आधार हो। आज ईतिहास दोहोर्याउने सुवर्ण अवसर छ। बिशेष महाधिवेशन गरी नंया नेतृत्वमा नंया संकल्पका साथ चुनावमा गए नेपाली काँग्रेस जनताको रोजाईको पार्टी बन्ने छ।

५. चुनावी तयारी र संगठनात्मक पुनर्संरचना

बिगतबाट पाठ सिकेर नेपाली काँग्रेसले २०८० फागुनको गोदावरी महासमिति बैठकले चुनावी गठबन्धन नगर्ने निर्णय गरेको थियो। यसको अर्थ काँग्रेस अब आफ्नै शक्तिमा चुनाव लड्नेछ। त्यसका लागि बलियो संगठन, स्पष्ट नेतृत्व र विश्वसनीय कार्यदिशा चाहिन्छ।अहिले फेरी नेतृत्व वर्गले आफैले गरेका निर्णय बिपरीत गठबन्धनको तयारी गरिरहेका छन्। कार्यकर्ताहरुले आफ्नै रुख चिन्हमा मत हाल्ने बनाउनको लागी पनि विशेष महाधिवेशन अपरिहार्य छ।

६. काँग्रेस सच्चिने कि सकिने?

आज काँग्रेस दोबाटोमा उभिरहेको छ। एउटा बाटो सुधार, आत्मालोचना र पुनर्जागरणतर्फ जान्छ। अर्को बाटो जडता, टालटुल र क्रमशः पतनतर्फ जान्छ। पहिलो बाटो हिड्न चाहनेहरु बिशेष महाधिवेशनको पक्षमा छन् भने दोस्रो बाटो हिड्न चाहनेहरु बिशेष महाधिवशनको बिपक्षमा छन्। कालान्तरमा सबैको हिसाबकिताब ईतिहासले गर्नेछ। विधि र विधान भन्दा माथी कोहि छैन। विधान नमान्ने कसैलाई छुट छैन। यो व्यक्तिको जितहारको विषय होइन; यो पार्टीको भविष्य र देशको लोकतान्त्रिक यात्रासँग जोडिएको बिषय हो।

निष्कर्ष

विशेष महाधिवेशन काँग्रेसको संकट होइन समाधान हो। यो कमजोरीको संकेत पनि होइन यो त परिपक्वताको प्रमाण हो। यो विभाजनको खतरा होइन यो एकताको आधार हो।

आज निर्णय गर्ने घडी आएको छ। इतिहासले हेर्दैछ, कार्यकर्ताले पर्खिरहेका छन् र जनताले आशा राखेका छन्।

काँग्रेस सच्चिने कि सकिने? निर्णय आजै हुनुपर्छ  विधान, लोकतन्त्र र इतिहासको पक्षमा।

( लेखक श्रेष्ठ नेपाली कांग्रेस  बुढानीलकण्ठ नगरपालिका नगर  समितिका सचिव हुन् )